Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945) kết thúc với sự sụp đổ hoàn toàn của chủ nghĩa phát xít và chiến thắng thuộc về lực lượng Đồng minh. Thắng lợi vĩ đại này là kết quả của sự hội tụ nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan vô cùng quan trọng:

1. Bản chất chính nghĩa của phe Đồng minh
Khác với cuộc chiến tranh phi nghĩa, tàn bạo và xâm lược của phe Trục (Đức, Ý, Nhật), cuộc chiến của phe Đồng minh là chiến tranh chính nghĩa nhằm tự vệ, bảo vệ độc lập chủ quyền, giải phóng các dân tộc bị áp bức và cứu nhân loại khỏi thảm họa phát xít.

Chính tính chất chính nghĩa này đã quy tụ được lòng dân, tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn, khơi dậy lòng yêu nước và tinh thần hy sinh quên mình của quân và dân các nước trong khối.

2. Sức mạnh toàn diện và tiềm lực khổng lồ của các cường quốc Đồng minh
Phe Đồng minh quy tụ những cường quốc có tiềm lực kinh tế, công nghiệp, khoa học và quân sự vô cùng to lớn, vượt trội hơn hẳn phe Trục về lâu dài.

Đặc biệt, năng lực sản xuất quốc phòng khổng lồ (vũ khí, xe tăng, máy bay, tàu chiến) của các nước như Liên Xô, Mỹ và Anh đã cung cấp nguồn sức mạnh vật chất bền bỉ, giúp duy trì và áp đảo đối phương khi chiến tranh bước vào giai đoạn ác liệt, tiêu hao.

3. Vai trò quyết định và sự hy sinh to lớn của Liên Xô
Liên Xô là lực lượng đi đầu, giữ vai trò trụ cột và quyết định nhất trong việc đập tan chủ nghĩa phát xít ở mặt trận châu Âu.

Trên chiến tuyến Xô - Đức, Liên Xô đã gánh chịu những tổn thất nặng nề nhất về người và của, nhưng cũng tiêu diệt phần lớn sinh lực và trang thiết bị quân sự của quân đội Đức Quốc xã qua các trận chiến mang tính bước ngoặt lịch sử (như trận Mát-scơ-va, Xtô-ling-grát, Cúc-xcơ...). Sự kiên cường của Hồng quân Liên Xô đã làm suy kiệt hoàn toàn sức chiến đấu của phát xít Đức trước khi chúng bị kẹp giữa các gọng kìm.

4. Sự phối hợp chặt chẽ trong khối Đồng minh chống phát xít
Dù có sự khác biệt về chế độ chính trị - xã hội (giữa các nước tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa), nhưng trước mối họa chung đe dọa sự sống còn của nhân loại, các cường quốc trong khối Đồng minh (Liên Xô, Mỹ, Anh và sau đó là Trung Quốc cùng nhiều quốc gia khác) đã gạt bỏ bất đồng, đoàn kết chặt chẽ, lập nên mặt trận thống nhất.

Việc phối hợp chiến lược quân sự, mở mặt trận phía Tây (đổ bộ lên Normandie), cùng các hội nghị quốc tế (Teheran, Yalta, Potsdam) đã giúp định hướng rõ ràng các đòn tấn công tiêu diệt hoàn toàn kẻ thù.

5. Phong trào kháng chiến và du kích rộng khắp của nhân dân các nước bị chiếm đóng
Thắng lợi của phe Đồng minh không chỉ dựa vào quân đội chính quy mà còn nhờ sự đóng góp to lớn của phong trào đấu tranh du kích, kháng chiến ở các nước bị phát xít chiếm đóng (như Pháp, Ba Lan, Nam Tư, Trung Quốc, Việt Nam...).

Những cuộc chiến tranh du kích này đã đánh phá hậu phương, kìm chân, tiêu hao sinh lực địch và làm rệu rã bộ máy chiến tranh của phe phát xít ngay từ bên trong.

Tóm lại: Thắng lợi của phe Đồng minh là chiến thắng của lực lượng tiến bộ, yêu chuộng hòa bình trước cái ác và sự dã man của chủ nghĩa phát xít, trong đó sức mạnh tổng hợp của khối liên minh – với xương máu và vai trò trụ cột của Liên Xô cùng nhân dân các nước – là nhân tố quyết định cao nhất.