Dưới đây là một số truyền thống văn hóa và truyền thống yêu nước, chống giặc ngoại xâm tiêu biểu của dân tộc Việt Nam:

1. Truyền thống văn hóa
Truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", tôn sư trọng đạo:

Đạo lý nhớ ơn: Nhân dân ta luôn ghi nhớ công ơn của các bậc tiền nhân, anh hùng dân tộc, các anh hùng liệt sĩ thông qua việc lập đền thờ, tổ chức các lễ hội truyền thống, ngày Giỗ Tổ Hùng Vương (10/3 âm lịch).

Kính trọng thầy cô: Tinh thần hiếu học, coi trọng tri thức và tôn vinh người làm thầy là nét đẹp lâu đời trong đời sống tinh thần của người Việt.

Tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái ("Lá lành đùm lá rách"):

Tình làng nghĩa xóm, sự sẻ chia, giúp đỡ lẫn nhau trong lao động sản xuất, khi thiên tai, lũ lụt hay dịch bệnh.

Tinh thần này được đúc kết qua nhiều câu ca dao, tục ngữ như: "Bầu ơi thương lấy bí cùng, tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn".

Nét đẹp trong sinh hoạt cộng đồng và lễ hội:

Các lễ hội dân gian mang đậm bản sắc vùng miền (lễ hội Chùa Hương, Lễ hội Đền Hùng, Hội Gióng, Lễ hội Cồng chiêng Tây Nguyên, các lễ hội đua thuyền, chọi trâu...).

Văn hóa nghệ thuật dân gian phong phú như: hát Xoan, Quan họ, Ca trù, Đàn ca tài tử, Múa rối nước...

2. Truyền thống yêu nước và chống giặc ngoại xâm
Yêu nước, chống ngoại xâm là nét đặc trưng nổi bật nhất và là sức mạnh cốt lõi trong tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam:

Ý chí kiên cường, bất khuất, không chịu làm nô lệ:

Suốt hơn 1.000 năm Bắc thuộc, nhân dân ta liên tục đứng lên khởi nghĩa để giành lại độc lập dân tộc (Khởi nghĩa Hai Bà Trưng, Bà Triệu, Lý Bôn, Mai Thúc Loan, Phùng Hưng...).

Mở đầu cho thời kỳ độc lập tự chủ bền vững là chiến thắng Bạch Đằng năm 938 của Ngô Quyền.

Nghệ thuật quân sự "Toàn dân đánh giặc", lấy yếu chống mạnh:

Trong các cuộc kháng chiến chống quân Tống, Nguyên - Mông, Minh, Thanh, nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của các kiệt tướng (Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Nguyễn Huệ...) đã sáng tạo ra nhiều thế trận chiến tranh nhân dân, tiêu biểu như chiến thuật "vườn không nhà trống", trận địa cọc trên sông Bạch Đằng.

Tinh thần yêu nước được khẳng định qua các bản tuyên ngôn độc lập lịch sử: Nam quốc sơn hà (Lý Thường Kiệt), Bình Ngô đại cáo (Lê Lợi - Nguyễn Trãi).

Tinh thần hy sinh, quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh:

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ ở thế kỷ XX, truyền thống yêu nước phát triển lên tầm cao mới.

Cả nước một lòng theo Đảng và Bác Hồ, thực hiện các phong trào "Ba sẵn sàng", "Cùng nhau ra tiền tuyến", "Xe chưa qua nhà không tiếc", làm nên những chiến công lừng lẫy như Chiến thắng Điện Biên Phủ (1954) và Đại thắng mùa Xuân (1975).

Ví dụ thực tế từ địa phương (Hải Phòng):

Truyền thống chống ngoại xâm: Vùng đất Hải Phòng nổi tiếng với địa danh dòng sông Bạch Đằng lịch sử – nơi diễn ra 3 chiến thắng vĩ đại đánh tan quân Nam Hán (938), quân Tống (981) và quân Nguyên - Mông (1288). Ngoài ra còn có truyền thống "Kiên cường - Dũng cảm - Quyết thắng" của quân và dân thành phố Cảng trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.

Truyền thống văn hóa: Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn, Lễ hội Nữ tướng Lê Chân, cùng tinh thần phóng khoáng, thẳng thắn và giàu tình nghĩa của người dân vùng biển.