Giai đoạn 1945-1991, bối cảnh Chiến tranh Lạnh đã phân chia Đông Nam Á thành hai phe đối đầu. Sự chia rẽ ý thức hệ này là rào cản lớn nhất, đẩy Việt Nam và các nước ASEAN vào những xung đột nghiêm trọng. Tiến trình hội nhập chỉ thực sự được mở ra và khởi sắc khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. 
Tác động của bối cảnh quốc tế và khu vực được thể hiện rõ qua hai thời kỳ:

1. Thời kỳ Chiến tranh Lạnh và đối đầu (1945 - giữa thập niên 1980)
Phân cực địa chính trị: Đông Nam Á trở thành chiến trường cạnh tranh ảnh hưởng gay gắt giữa Liên Xô, Trung Quốc và Mỹ. Sự ra đời của khối ASEAN (năm 1967) và các chính sách đối đầu sau đó tạo ra bức tường ngăn cách sâu sắc giữa các nước Đông Dương (trong đó có Việt Nam) và các quốc gia ASEAN.
Đứt gãy tiến trình hội nhập: Các tranh chấp, bất đồng về ý thức hệ và lợi ích an ninh (đặc biệt là vấn đề Campuchia) đã dẫn đến sự cô lập ngoại giao và cấm vận, khiến Việt Nam không thể tiếp cận và tham gia vào cấu trúc khu vực.

2. Thời kỳ chuyển giao và bước ngoặt lịch sử (Cuối thập niên 1980 - 1991)
Xu hướng hòa dịu và đối thoại: Từ cuối những năm 1980, sự suy yếu của Liên Xô và hệ thống xã hội chủ nghĩa đã thúc đẩy tiến trình bình thường hóa quan hệ giữa các cường quốc. Việt Nam bắt đầu rút quân khỏi Campuchia, tạo tiền đề quan trọng để giải quyết các bất đồng khu vực. 
Thay đổi tư duy chiến lược: Việc Việt Nam tiến hành công cuộc Đổi mới (1986) cùng sự chuyển hướng chính sách đối ngoại của ASEAN đã thay đổi căn bản cục diện. Đây là nền tảng để hai bên chuyển từ đối đầu sang đối thoại, từng bước thiết lập lòng tin.

3. Hậu quả lịch sử (Giai đoạn sau 1991)
Sự sụp đổ của Liên Xô và hệ thống xã hội chủ nghĩa Đông Âu (1991) buộc Việt Nam phải đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ quốc tế, lấy việc hội nhập kinh tế khu vực làm trọng tâm. Sự thay đổi này tạo đà vững chắc để Việt Nam chính thức gia nhập ASEAN vào năm 1995, chấm dứt hoàn toàn thời kỳ chia rẽ.

Giai đoạn 1945-1991, bối cảnh Chiến tranh Lạnh đã phân chia Đông Nam Á thành hai phe đối đầu. Sự chia rẽ ý thức hệ này là rào cản lớn nhất, đẩy Việt Nam và các nước ASEAN vào những xung đột nghiêm trọng. Tiến trình hội nhập chỉ thực sự được mở ra và khởi sắc khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. 
Tác động của bối cảnh quốc tế và khu vực được thể hiện rõ qua hai thời kỳ:

1. Thời kỳ Chiến tranh Lạnh và đối đầu (1945 - giữa thập niên 1980)
Phân cực địa chính trị: Đông Nam Á trở thành chiến trường cạnh tranh ảnh hưởng gay gắt giữa Liên Xô, Trung Quốc và Mỹ. Sự ra đời của khối ASEAN (năm 1967) và các chính sách đối đầu sau đó tạo ra bức tường ngăn cách sâu sắc giữa các nước Đông Dương (trong đó có Việt Nam) và các quốc gia ASEAN.
Đứt gãy tiến trình hội nhập: Các tranh chấp, bất đồng về ý thức hệ và lợi ích an ninh (đặc biệt là vấn đề Campuchia) đã dẫn đến sự cô lập ngoại giao và cấm vận, khiến Việt Nam không thể tiếp cận và tham gia vào cấu trúc khu vực.

Giai đoạn 1945–1991 là thời kỳ biến động dữ dội của lịch sử thế giới, gắn liền với Chiến tranh Lạnh và trật tự hai cực I-an-ta (Yalta). Bối cảnh quốc tế và khu vực trong giai đoạn này vừa là chướng ngại vật lớn, vừa tạo ra bước ngoặt quyết định đối với tiến trình hội nhập của Việt Nam vào khu vực Đông Nam Á (đặc biệt là với tổ chức ASEAN).

Tiến trình này được chia thành 3 giai đoạn lớn chịu tác động trực tiếp từ bối cảnh quốc tế:

I. Giai đoạn 1945 – 1975: Bị cản trở bởi Chiến tranh Lạnh và Chiến tranh Việt Nam
1. Bối cảnh quốc tế và khu vực
Chiến tranh Lạnh bùng nổ: Thế giới bị chia rẽ thành hai phe: Xã hội chủ nghĩa (do Liên Xô đứng đầu) và Tư bản chủ nghĩa (do Mỹ đứng đầu).

Đông Nam Á bị phân hóa thành hai tập hợp lực lượng đối lập:

Khối các nước Đông Dương (Việt Nam, Lào, Campuchia) đi theo con đường XHCN và đấu tranh giải phóng dân tộc.

Nhóm 5 nước sáng lập ASEAN (Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore - thành lập năm 1967) đi theo con đường TBCN và liên minh chặt chẽ với Mỹ/Tây Âu để ngăn chặn "làn sóng cộng sản".

2. Tác động đến tiến trình hội nhập
Đối đầu trực tiếp: Do Mỹ can thiệp và tiến hành chiến tranh xâm lược Việt Nam, một số nước ASEAN (như Thái Lan, Philippines) đã trở thành đồng minh của Mỹ, cho Mỹ đặt căn cứ quân sự hoặc đưa quân tham chiến tại Việt Nam.

Không thể hội nhập: Mối quan hệ giữa Việt Nam và các nước ASEAN mang tính chất đối đầu và nghi kỵ sâu sắc. Tiến trình hội nhập khu vực ở giai đoạn này gần như là con số 0.

II. Giai đoạn 1975 – 1989: Băn khoăn cơ hội và "băng giá" vì vấn đề Campuchia
1. Bối cảnh quốc tế và khu vực
Năm 1975: Chiến tranh Việt Nam kết thúc, Việt Nam thống nhất. Mỹ rút quân khỏi Đông Nam Á.

Giai đoạn 1976 - 1978: Căng thẳng Xô - Mỹ giảm bớt. ASEAN phát tín hiệu muốn hòa giảo thông qua Tuyên bố Bali (1976) về Hòa bình, Doanh thương và Hợp tác.

Giai đoạn 1979 - 1988 (Vấn đề Campuchia): Việt Nam đưa quân đội vào Campuchia giúp nhân dân Campuchia lật đổ chế độ diệt chủng Khmer Đỏ. Mỹ, Trung Quốc và các nước ASEAN áp đặt chính sách cấm vận, bao vây kinh tế và cô lập ngoại giao đối với Việt Nam.

2. Tác động đến tiến trình hội nhập
Khởi đầu ngắn ngủi rồi ngưng trệ: Năm 1976, Việt Nam và các nước ASEAN bước đầu thiết lập quan hệ ngoại giao thức thời. Tuy nhiên, sự kiện Campuchia (1979) đã ngay lập tức đóng sập cánh cửa hội nhập.

Đông Nam Á rơi vào "băng giá": Sự phân cực giữa 3 nước Đông Dương và khối ASEAN quay trở lại ở mức độ cực kỳ căng thẳng. Việt Nam bị cô lập về kinh tế và ngoại giao, khiến đời sống kinh tế - xã hội gặp muôn vàn khó khăn.

III. Giai đoạn 1986 – 1991: Bước ngoặt giải đóng băng và mở ra thời kỳ hội nhập
1. Bối cảnh quốc tế và khu vực
Cục diện toàn cầu thay đổi: Chiến tranh Lạnh đi vào giai đoạn kết thúc (mạnh nhất là từ năm 1989 và chính thức chấm dứt khi Liên Xô sụp đổ năm 1991). Các nước lớn chuyển từ "đối đầu" sang "đối thoại và hợp tác".

Đổi mới ở Việt Nam (1986): Đại hội VI của Đảng đề ra đường lối Đổi mới, chuyển từ kinh tế tập trung bao cấp sang kinh tế thị trường, đồng thời thực hiện chính sách đối ngoại "đa dạng hóa, đa phương hóa", "muốn làm bạn với tất cả các nước".

Giải quyết dứt điểm vấn đề Campuchia (1989–1991): Việt Nam rút toàn bộ quân đội khỏi Campuchia năm 1989. Hiệp định Paris về Campuchia được ký kết năm 1991, giải tỏa rào cản ngoại giao lớn nhất.

Tuyên bố của Thái Lan: Thủ tướng Thái Lan Chatichai Choonhavan đưa ra khẩu hiệu nổi tiếng: "Biến Đông Nam Á từ chiến trường thành thị trường".

2. Tác động đến tiến trình hội nhập
Băng tan và bình thường hóa quan hệ: Cả Việt Nam và ASEAN đều nhận thấy nhu cầu hợp tác phát triển kinh tế là trên hết. Các chuyến thăm cấp cao giữa Việt Nam và các nước ASEAN (Thái Lan, Indonesia, Singapore...) diễn ra dồn dập.

Đặt nền móng cho việc gia nhập ASEAN: Việt Nam chính thức tham gia Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (Hiệp ước Bali) năm 1992, trở thành quan sát viên của ASEAN. Đây là tiền đề trực tiếp dẫn đến việc Việt Nam chính thức gia nhập ASEAN vào ngày 28/7/1995.

Đánh giá tổng quát
Tiêu chí
Giai đoạn 1945–1975
Giai đoạn 1979–1988
Giai đoạn 1989–1991
Bối cảnh chính
Chiến tranh Lạnh & Chiến tranh chống Mỹ
Vấn đề Campuchia & Cấm vận
Chiến tranh Lạnh kết thúc & Đổi mới
Trạng thái quan hệ
Đối đầu trực tiếp
Cô lập, nghi kỵ
Chuyển từ đối đầu sang đối thoại
Kết quả hội nhập
Bị ngăn cản hoàn toàn
Bị đóng đóng/Đình trệ
Bình thường hóa & Mở đường gia nhập ASEAN
Bài học lịch sử: Bối cảnh quốc tế từ 1945 đến 1991 chứng minh rằng hội nhập khu vực chỉ có thể diễn ra khi môi trường hòa bình được thiết lập, các xung đột địa chính trị được tháo gỡ và các quốc gia lấy hợp tác kinh tế - phát triển làm mục tiêu chung. Bước chuyển từ "đối đầu" sang "hội nhập" của Việt Nam cuối giai đoạn 1945–1991 là một quyết sách lịch sử đúng đắn, nâng cao vị thế của đất nước trên trường quốc tế.

Việt Nam hiện có 7 thành phố trực thuộc Trung ương, bao gồm: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ, Huế và Đồng Nai.

Dưới đây là thông tin chi tiết về từng thành phố:

Hà Nội:

Là thủ đô của Việt Nam, chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 21/12/1945. Hà Nội là trung tâm chính trị, văn hóa và giáo dục của cả nước.
Thành phố Hồ Chí Minh:

Là thành phố lớn nhất về dân số và quy mô kinh tế, đóng vai trò là trung tâm kinh tế lớn nhất của Việt Nam.
Hải Phòng:

Là thành phố cảng lớn nhất miền Bắc, có vai trò quan trọng trong giao thương và phát triển kinh tế.
Đà Nẵng:

Nổi tiếng với các bãi biển đẹp và là trung tâm du lịch lớn, Đà Nẵng cũng là một trong những thành phố phát triển nhanh nhất Việt Nam.
Cần Thơ:

Là trung tâm của vùng đồng bằng sông Cửu Long, nổi tiếng với các chợ nổi và nền văn hóa phong phú.
Huế:

Là cố đô của Việt Nam, nổi bật với di sản văn hóa và lịch sử, đặc biệt là các di tích của triều đại Nguyễn.
Đồng Nai:

Được công nhận là thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 30/4/2026, Đồng Nai có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế khu vực Đông Nam Bộ và có nhiều khu công nghiệp lớn Tuổi Trẻ+2
Các thành phố này không chỉ là trung tâm kinh tế mà còn là những địa điểm quan trọng về văn hóa, giáo dục và chính trị của Việt Nam.