Giai đoạn 1945-1991, bối cảnh Chiến tranh Lạnh đã phân chia Đông Nam Á thành hai phe đối đầu. Sự chia rẽ ý thức hệ này là rào cản lớn nhất, đẩy Việt Nam và các nước ASEAN vào những xung đột nghiêm trọng. Tiến trình hội nhập chỉ thực sự được mở ra và khởi sắc khi Chiến tranh Lạnh kết thúc. 
Tác động của bối cảnh quốc tế và khu vực được thể hiện rõ qua hai thời kỳ:

1. Thời kỳ Chiến tranh Lạnh và đối đầu (1945 - giữa thập niên 1980)
Phân cực địa chính trị: Đông Nam Á trở thành chiến trường cạnh tranh ảnh hưởng gay gắt giữa Liên Xô, Trung Quốc và Mỹ. Sự ra đời của khối ASEAN (năm 1967) và các chính sách đối đầu sau đó tạo ra bức tường ngăn cách sâu sắc giữa các nước Đông Dương (trong đó có Việt Nam) và các quốc gia ASEAN.
Đứt gãy tiến trình hội nhập: Các tranh chấp, bất đồng về ý thức hệ và lợi ích an ninh (đặc biệt là vấn đề Campuchia) đã dẫn đến sự cô lập ngoại giao và cấm vận, khiến Việt Nam không thể tiếp cận và tham gia vào cấu trúc khu vực.

2. Thời kỳ chuyển giao và bước ngoặt lịch sử (Cuối thập niên 1980 - 1991)
Xu hướng hòa dịu và đối thoại: Từ cuối những năm 1980, sự suy yếu của Liên Xô và hệ thống xã hội chủ nghĩa đã thúc đẩy tiến trình bình thường hóa quan hệ giữa các cường quốc. Việt Nam bắt đầu rút quân khỏi Campuchia, tạo tiền đề quan trọng để giải quyết các bất đồng khu vực. 
Thay đổi tư duy chiến lược: Việc Việt Nam tiến hành công cuộc Đổi mới (1986) cùng sự chuyển hướng chính sách đối ngoại của ASEAN đã thay đổi căn bản cục diện. Đây là nền tảng để hai bên chuyển từ đối đầu sang đối thoại, từng bước thiết lập lòng tin.

3. Hậu quả lịch sử (Giai đoạn sau 1991)
Sự sụp đổ của Liên Xô và hệ thống xã hội chủ nghĩa Đông Âu (1991) buộc Việt Nam phải đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ quốc tế, lấy việc hội nhập kinh tế khu vực làm trọng tâm. Sự thay đổi này tạo đà vững chắc để Việt Nam chính thức gia nhập ASEAN vào năm 1995, chấm dứt hoàn toàn thời kỳ chia rẽ.

Bối cảnh quốc tế và khu vực giai đoạn 1945-1991 đã tác động mạnh mẽ đến tiến trình hội nhập của Việt Nam trong khu vực Đông Nam Á, đặc biệt là trong việc điều chỉnh chính sách đối ngoại và thúc đẩy hợp tác khu vực.

Trong giai đoạn này, có một số yếu tố chính ảnh hưởng đến tiến trình hội nhập của Việt Nam:

`***`Chiến tranh Lạnh và sự phân chia thế giới: Giai đoạn này chứng kiến sự đối đầu giữa hai cường quốc lớn là Mỹ và Liên Xô, tạo ra một bối cảnh quốc tế căng thẳng, ảnh hưởng đến các nước Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Việt Nam trở thành một phần của cuộc chiến tranh lạnh, điều này đã làm chậm tiến trình hội nhập của nước này với các nước trong khu vực.
`***`Sự hình thành của ASEAN: ASEAN được thành lập vào năm 1967 nhằm tăng cường hợp tác và ổn định khu vực trong bối cảnh quốc tế đầy biến động. Tuy nhiên, Việt Nam không phải là thành viên ban đầu của ASEAN do những mâu thuẫn chính trị và quân sự.
`***`Chuyển biến trong chính sách đối ngoại: Sau khi kết thúc chiến tranh Việt Nam vào năm 1975, Việt Nam đã điều chỉnh chính sách đối ngoại theo hướng đối thoại và hợp tác, từ đó mở ra cơ hội hội nhập với các nước trong khu vực.
`***`Cải cách và đổi mới: Đến cuối thập niên 1980, Việt Nam bắt đầu thực hiện chính sách đổi mới (Đổi Mới), tạo điều kiện thuận lợi cho việc hội nhập kinh tế và chính trị với các nước ASEAN và quốc tế.
`***`Tác động của các nước láng giềng: Sự phát triển và hội nhập của các nước láng giềng trong khu vực Đông Nam Á cũng đã tạo áp lực và động lực cho Việt Nam trong việc tham gia vào các tổ chức khu vực.
+ Những yếu tố này đã tạo ra một bối cảnh phức tạp nhưng cũng đầy cơ hội cho Việt Nam trong việc hội nhập vào cộng đồng ASEAN và khu vực Đông Nam Á.