Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của sinh vật (đặc biệt là động vật) được chia thành hai nhóm chính: Yếu tố bên trong và Yếu tố bên ngoài.
1. Nhóm yếu tố bên trong
* Đây là những yếu tố xuất phát từ chính bản thân cơ thể sinh vật.
- Di truyền (Gen):
+ Đặc điểm: Là yếu tố quyết định tốc độ, giới hạn và thời gian sinh trưởng của mỗi loài. Mỗi loài có một bộ gen riêng quy định kích thước tối đa và tuổi thọ.
+ Ví dụ: Gà Đông Tảo luôn có kích thước lớn hơn gà kiến dù nuôi trong cùng điều kiện.
* Hormone (Nội tiết tố):
- Đặc điểm: Các chất hóa học do tuyến nội tiết tiết ra, đóng vai trò điều khiển quá trình chuyển hóa và kích thích phân chia tế bào. Ở động vật có xương sống, các hormone như GH (tăng trưởng), Thyroxine... đóng vai trò chủ chốt.
2. Nhóm yếu tố bên ngoài (Môi trường)
* Đây là các tác động từ môi trường sống xung quanh sinh vật.
- Thức ăn (Dinh dưỡng):
+ Đặc điểm: Là yếu tố quan trọng nhất trong các yếu tố môi trường. Thức ăn cung cấp nguyên liệu (protein, lipid, glucid) để xây dựng tế bào và năng lượng cho mọi hoạt động sống.
+ Hệ quả: Thiếu dinh dưỡng sinh vật sẽ còi cọc, chậm phát triển và dễ mắc bệnh.
- Nhiệt độ:
+ Đặc điểm: Mỗi loài có một ngưỡng nhiệt độ thích hợp. Nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp đều làm chậm hoặc ngừng quá trình sinh trưởng.
+ Hệ quả: Ở động vật biến nhiệt (như ếch, bò sát), nhiệt độ môi trường quyết định trực tiếp đến tốc độ chuyển hóa chất trong cơ thể.
+ Ánh sáng:
+ Đặc điểm: Ảnh hưởng gián tiếp hoặc trực tiếp. Với động vật, ánh sáng giúp cơ thể tổng hợp Vitamin D (để hấp thụ canxi phát triển xương), giúp giữ ấm cơ thể (bức xạ nhiệt).
+ Hệ quả: Thiếu ánh sáng dễ dẫn đến bệnh còi xương ở động vật non và con người.
- Nước và Độ ẩm:
+ Đặc điểm: Nước chiếm phần lớn khối lượng cơ thể và là dung môi cho mọi phản ứng sinh hóa. + Thiếu nước, quá trình trao đổi chất bị đình trệ, sinh vật không thể lớn lên.