Chào em, đây là một nội dung rất quan trọng trong chương trình Sinh học lớp 7. Quá trình sinh sản của sinh vật không diễn ra một cách ngẫu nhiên mà chịu tác động của rất nhiều yếu tố, chia thành hai nhóm chính: Yếu tố bên trong và Yếu tố bên ngoài (Môi trường).

Dưới đây là chi tiết các yếu tố và ví dụ minh họa để em dễ hiểu nhé:

1. Yếu tố bên trong (Yếu tố nội tại)
Đây là những yếu tố xuất phát từ chính đặc điểm sinh học của loài đó.

Đặc điểm của loài: Mỗi loài có độ tuổi bắt đầu sinh sản, số lượng trứng/con trong một lần đẻ khác nhau.

Ví dụ: Chuột có thể bắt đầu sinh sản sau vài tuần tuổi và đẻ nhiều con một lứa, trong khi voi phải mất hơn 10 năm mới bắt đầu sinh sản và mỗi lần thường chỉ đẻ một con.
Hormone (Nội tiết tố): Đây là yếu tố quan trọng nhất điều khiển quá trình chín của trứng và tinh trùng.

Ví dụ: Ở động vật, hormone sinh dục (như Testosterone ở con đực và Estrogen ở con cái) kích thích sự phát triển của cơ quan sinh dục và hành vi giao phối.
Độ tuổi: Khả năng sinh sản thường mạnh nhất ở độ tuổi trưởng thành và suy giảm khi sinh vật già đi.

2. Yếu tố bên ngoài (Yếu tố môi trường)
Các điều kiện sống từ môi trường có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự sinh sản.

A. Nhiệt độ
Nhiệt độ ảnh hưởng đến sự phát triển của cơ quan sinh dục và cả giới tính của con non ở một số loài.

Ví dụ: Ở loài rùa biển, nếu trứng được ấp ở nhiệt độ cao (trên 30°C), đa số con non nở ra sẽ là giống cái; nếu nhiệt độ thấp hơn, tỉ lệ con đực sẽ cao hơn.
B. Ánh sáng
Ánh sáng ảnh hưởng đến thời điểm sinh sản của thực vật và hành vi của động vật.

Ví dụ: Cây thanh long là loài cây ngày dài, chỉ ra hoa và kết quả vào mùa có thời gian chiếu sáng dài (mùa hè). Để ép cây ra hoa trái vụ vào mùa đông, người nông dân thường thắp đèn buổi đêm để tăng thời gian chiếu sáng.
C. Chế độ dinh dưỡng
Dinh dưỡng cung cấp năng lượng để cơ thể tạo ra trứng, tinh trùng hoặc nuôi dưỡng bào thai.

Ví dụ: Nếu lợn mái được nuôi dưỡng tốt, đủ chất, chúng sẽ đẻ nhiều con hơn và con non khỏe mạnh hơn. Ngược lại, nếu thiếu chất, sinh vật có thể bị vô sinh hoặc sảy thai.
D. Độ ẩm và nước
Rất quan trọng với các loài sinh sản dưới nước hoặc cần độ ẩm cao.

Ví dụ: Ếch nhái chỉ có thể sinh sản vào mùa mưa, khi có đủ nước để trứng thụ tinh và nòng nọc phát triển.

3. Ý nghĩa của việc hiểu biết các yếu tố này
Trong đời sống và sản xuất, con người đã vận dụng các kiến thức này để:

Tăng hiệu quả chăn nuôi, trồng trọt: (Thắp đèn cho gà đẻ nhiều trứng hơn, bón phân hợp lý cho cây ra trái).
Bảo tồn các loài quý hiếm: Điều chỉnh môi trường sống trong các khu bảo tồn để kích thích các loài đang có nguy cơ tuyệt chủng sinh sản.