- Tình hình xã hội nước ta dưới thời Nhà Trần có những đặc điểm sau:
1. Các tầng lớp trong xã hội
- Xã hội thời Trần được chia thành nhiều tầng lớp:
- Tầng lớp thống trị:
+ Gồm vua, vương hầu, quý tộc và quan lại. Đây là những người nắm quyền lực và có nhiều ruộng đất.
+ Địa chủ: Là những người có nhiều ruộng đất, cho nông dân thuê ruộng để canh tác.
+ Nông dân: Chiếm số lượng đông đảo nhất trong xã hội. Họ cày cấy ruộng đất của nhà nước, địa chủ và phải nộp thuế, làm nghĩa vụ cho nhà nước.
+ Thợ thủ công và thương nhân: Làm nghề thủ công, buôn bán ở các làng nghề và chợ.
+ Nô tì: Là tầng lớp thấp nhất, phải phục vụ trong các gia đình quý tộc hoặc quan lại.
2. Đặc điểm xã hội
- Xã hội vẫn ổn định và phát triển, đặc biệt sau các cuộc kháng chiến chống Đế quốc Mông Cổ – Nhà Nguyên.
- Quan hệ giữa các tầng lớp vẫn có sự phân hóa, nhưng nông nghiệp và đời sống nhân dân nhìn chung được duy trì.
=> Kết luận: Xã hội dưới thời Nhà Trần có nhiều tầng lớp khác nhau, trong đó quý tộc và quan lại là tầng lớp thống trị, còn nông dân chiếm đa số và giữ vai trò quan trọng trong sản xuất.

Thời nhà Trần (1225 – 1400) là giai đoạn xã hội Đại Việt có những biến chuyển quan trọng, vừa kế thừa thành tựu thời Lý, vừa hình thành những nét đặc trưng riêng biệt gắn liền với các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm.

Dưới đây là những nét chính về tình hình xã hội thời kỳ này:

1. Sự phân hóa giai cấp rõ rệt
Xã hội thời Trần được chia thành hai tầng lớp chính: Tầng lớp thống trị và Tầng lớp bị trị.

Tầng lớp thống trị:

Vua, vương hầu, quý tộc: Nắm giữ mọi quyền hành. Quý tộc nhà Trần có đặc quyền sở hữu điền trang, thái ấp (đất đai do triều đình ban cấp hoặc tự khai khẩn). Đây là tầng lớp có quyền lực và tài sản lớn nhất.
Quan lại: Gồm các chức quan văn, võ được tuyển chọn chủ yếu từ con em quý tộc hoặc qua thi cử (tầng lớp sĩ phu bắt đầu phát triển).
Tầng lớp bị trị:

Nông dân: Là lực lượng đông đảo nhất, là bộ phận sản xuất chính của xã hội. Họ cày cấy ruộng đất công của làng xã hoặc lĩnh canh ruộng đất của địa chủ và phải nộp tô thuế, thực hiện nghĩa vụ quân dịch.
Thợ thủ công và thương nhân: Chiếm tỉ lệ nhỏ nhưng đang có xu hướng tăng lên do sự phát triển của các nghề thủ công và buôn bán.
Nông nô và nô tì: Đây là tầng lớp thấp nhất trong xã hội. Nông nô làm việc trong các điền trang của quý tộc; nô tì phục dịch trong các phủ đệ. Họ bị phụ thuộc hoàn toàn vào chủ nhân.

2. Tinh thần đoàn kết và "Hào khí Đông A"
Một đặc điểm rất riêng của xã hội thời Trần là sự gắn kết bền chặt giữa triều đình và nhân dân, đặc biệt là thông qua các cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông.

Mối quan hệ vua - tôi: Nhà Trần duy trì lối sống giản dị, gần gũi với dân. Các vua Trần thường xuyên về thăm địa phương, khuyến khích nông nghiệp.
Hội nghị Diên Hồng: Đây là biểu tượng của tinh thần dân chủ và đoàn kết, khi nhà vua hỏi ý kiến các vị bô lão về việc nên "hòa" hay "đánh".
Hào khí Đông A: Tên gọi này tượng trưng cho khí thế hào hùng, tinh thần tự lập tự cường và lòng yêu nước nồng nàn của quân dân nhà Trần.

3. Đời sống văn hóa và tôn giáo
Xã hội thời Trần mang đậm tính chất "Tam giáo đồng nguyên" (Phật, Đạo, Nho cùng phát triển).

Phật giáo: Vẫn giữ vị trí quan trọng. Đặc biệt, vua Trần Nhân Tông đã sáng lập ra Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử - phái Phật giáo mang đậm bản sắc Việt Nam.
Nho giáo: Đang dần lớn mạnh do nhu cầu quản lý đất nước và hệ thống thi cử được mở rộng. Các nhà nho bắt đầu tham gia sâu hơn vào bộ máy chính quyền.
Lối sống dân gian: Người dân thời Trần rất ưa chuộng các hoạt động cộng đồng như đua thuyền, đấu vật, ca hát và múa rối nước. Tính cộng đồng làng xã được củng cố rất vững chắc.

4. Những biến động cuối thời Trần
Vào nửa cuối thế kỷ XIV, tình hình xã hội bắt đầu khủng hoảng:

Vua quan ăn chơi xa xỉ, không quan tâm đến đời sống nhân dân.
Mất mùa, đói kém xảy ra liên miên.
Nông dân và nô tì nổi dậy khởi nghĩa khắp nơi (như khởi nghĩa của Ngô Bệ, Phạm Sư Ôn...), báo hiệu sự suy vong của vương triều.

Tóm lại: Xã hội thời Trần là một xã hội năng động, giàu tinh thần chiến đấu và có bản sắc văn hóa mạnh mẽ. Sự phân hóa giàu nghèo dù có diễn ra nhưng tinh thần đoàn kết dân tộc luôn là sợi dây liên kết giúp Đại Việt vượt qua những thử thách lớn của lịch sử.