- Trong sinh học và hóa học, nguyên tắc đa phân (polymerization principle) là nguyên tắc cấu tạo nên các đại phân tử hữu cơ có kích thước và khối lượng lớn trong tế bào.
- Hiểu một cách đơn giản, nguyên tắc này giống như việc xâu các hạt cườm nhỏ để tạo thành một chuỗi vòng cổ dài.
1. Khái niệm cơ bản
- Đơn phân (Monomer): Là những đơn vị cấu trúc nhỏ nhất, có các đặc điểm hóa học riêng biệt.
- Đa phân (Polymer): Là đại phân tử được tạo thành từ việc liên kết rất nhiều đơn phân lại với nhau bằng các liên kết cộng hóa trị.
2. Các đại phân tử sinh học tiêu biểu
- Hầu hết các chất hữu cơ chính trong tế bào đều được cấu tạo theo nguyên tắc này, ngoại trừ Lipid (Lipid không được coi là polymer thực thụ vì chúng không được tạo thành từ các chuỗi đơn phân cùng loại lặp lại).

3. Ý nghĩa của nguyên tắc đa phân
- Nguyên tắc này mang lại hai đặc tính quan trọng cho sự sống:
+ Tính đa dạng: Chỉ từ một số ít loại đơn phân (ví dụ: chỉ có 20 loại acid amin), bằng cách thay đổi số lượng, thành phần và trình tự sắp xếp, tế bào có thể tạo ra vô số loại polymer khác nhau với chức năng riêng biệt.
+ Tính đặc thù: Mỗi loài sinh vật, mỗi cá thể đều có trình tự sắp xếp các đơn phân trong DNA và Protein riêng biệt, tạo nên đặc trưng riêng cho sinh vật đó.

4. Quá trình hình thành và phân giải
- Quá trình tổng hợp (Trùng ngưng): Các đơn phân liên kết với nhau thường kèm theo sự loại đi một phân tử nước (H₂O).
- Quá trình phân giải (Thủy phân): Để phá vỡ các đa phân thành đơn phân, tế bào cần cung cấp nước và sự xúc tác của enzyme.