1. Nguyên nhân thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam
Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam xuất phát từ những nguyên nhân khách quan và chủ quan sau:
Nguyên nhân khách quan (Tình hình Việt Nam đầu thế kỉ XX):Thực dân Pháp thống trị: Việt Nam trở thành thuộc địa nửa phong kiến. Mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp và tay sai phong kiến ngày càng gay gắt.
Phong trào đấu tranh thất bại: Các phong trào yêu nước chống Pháp của các sĩ phu yêu nước cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX (như phong trào Cần Vương, khởi nghĩa Yên Thế, Đông Du, Đông Kinh Nghĩa Thục, khởi nghĩa Yên Bái...) đều thất bại, do thiếu một đường lối cứu nước đúng đắn và một tổ chức lãnh đạo thống nhất, vững mạnh.
Nhu cầu cấp thiết: Cách mạng Việt Nam đòi hỏi phải có một tổ chức chính trị tiên phong, có khả năng đề ra đường lối cách mạng đúng đắn để dẫn dắt phong trào đấu tranh đi đến thắng lợi.
Nguyên nhân chủ quan (Vai trò của Nguyễn Ái Quốc):Tìm ra con đường cứu nước: Nguyễn Ái Quốc đã bôn ba khắp năm châu để tìm con đường cứu nước. Người tìm thấy chủ nghĩa Mác-Lênin và nhận ra đây là "cẩm nang" giải phóng dân tộc. Người khẳng định: "Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản".
Truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin: Người truyền bá chủ nghĩa Mác-Lênin vào phong trào công nhân và phong trào yêu nước Việt Nam.
Thống nhất các tổ chức cộng sản: Trước năm 1930, ở Việt Nam tồn tại ba tổ chức cộng sản (Đông Dương Cộng sản Đảng, An Nam Cộng sản Đảng, Đông Dương Cộng sản Liên đoàn). Nguyễn Ái Quốc nhận thấy sự phân tán này làm suy yếu sức mạnh cách mạng. Người chủ động tổ chức Hội nghị thống nhất các tổ chức cộng sản.
 
2. Nội dung Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (03/02/1930)
Hội nghị diễn ra từ ngày 3 đến 7 tháng 2 năm 1930 tại Cửu Long (Hương Cảng, Trung Quốc), dưới sự chủ trì của Nguyễn Ái Quốc.
Hợp nhất: Hội nghị quyết định hợp nhất ba tổ chức cộng sản thành một đảng duy nhất lấy tên là Đảng Cộng sản Việt Nam.
Thông qua Chính cương vắn tắt và Sách lược vắn tắt: Đây là văn kiện do Nguyễn Ái Quốc trực tiếp soạn thảo. Nội dung cốt lõi của các văn kiện này xác định:Mục tiêu chiến lược: Làm tư sản dân quyền cách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới xã hội cộng sản.
Nhiệm vụ chủ yếu: Đánh đổ đế quốc Pháp và phong kiến tay sai, giành độc lập dân tộc, thành lập Chính phủ công nông, tịch thu ruộng đất của đế quốc và địa chủ chia cho dân cày nghèo.
Lực lượng cách mạng: Bao gồm công nhân, nông dân, tiểu tư sản, trí thức. Cần liên lạc với các giai cấp và lực lượng khác để chống đế quốc và tay sai.
Quan hệ quốc tế: Cách mạng Việt Nam là một bộ phận của cách mạng thế giới.
Thành lập các cơ quan: Hội nghị bầu Ban Chấp hành Trung ương lâm thời của Đảng.
Kêu gọi: Thông qua lời kêu gọi của Nguyễn Ái Quốc gửi công nhân, nông dân, binh lính, thanh niên, học sinh và đồng bào bị áp bức.
 
3. Ý nghĩa của Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam
Hội nghị thành lập Đảng và sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam có ý nghĩa lịch sử to lớn:
Bước ngoặt vĩ đại: Chấm dứt thời kỳ khủng hoảng về đường lối cứu nước và tổ chức lãnh đạo của cách mạng Việt Nam kéo dài gần một thế kỷ.
Khẳng định vai trò lãnh đạo: Chứng minh giai cấp vô sản Việt Nam (thông qua Đảng Cộng sản) đủ sức lãnh đạo cách mạng giải phóng dân tộc đi đến thắng lợi.
Sự chuẩn bị đầy đủ: Sự ra đời của Đảng là sự chuẩn bị đầu tiên có tính quyết định cho những bước phát triển nhảy vọt mới trong lịch sử dân tộc Việt Nam.
Hòa nhập dòng chảy thời đại: Cách mạng Việt Nam trở thành một bộ phận khăng khít của cách mạng thế giới, dưới sự lãnh đạo của Quốc tế Cộng sản.
Tóm lại, sự thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam là một tất yếu lịch sử, đáp ứng yêu cầu của phong trào cách mạng Việt Nam, mở ra kỷ nguyên mới: kỷ nguyên độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.