Quy luật địa đới
Khái niệm: Là sự thay đổi có quy luật của các thành phần tự nhiên và cảnh quan địa lí theo vĩ độ, từ xích đạo về hai cực. Nói cách khác, càng xa xích đạo, khí hậu, đất đai, sinh vật... càng thay đổi.
Nguyên nhân: Do hình dạng Trái Đất gần như hình cầu và góc chiếu của tia nắng Mặt Trời thay đổi theo vĩ độ. Vùng xích đạo nhận được lượng nhiệt lớn nhất, trong khi các vùng cực nhận được lượng nhiệt ít nhất.
Biểu hiện:Sự phân bố các vòng đai nhiệt: Trái Đất được chia thành các vòng đai nhiệt khác nhau (nóng, ôn hòa, lạnh) tùy thuộc vào lượng bức xạ Mặt Trời nhận được.
Các đai áp và đới gió: Sự phân bố không đều của nhiệt độ tạo ra các đai áp cao và thấp khác nhau, từ đó hình thành các đới gió.
Các đới khí hậu: Mỗi vòng đai nhiệt có những đặc trưng khí hậu riêng, tạo nên các đới khí hậu khác nhau.
Các nhóm đất và thảm thực vật: Khí hậu ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành và phân bố của đất và thảm thực vật.
Quy luật phi địa đới
Khái niệm: Là sự thay đổi của các thành phần tự nhiên và cảnh quan địa lí không phụ thuộc vào vĩ độ mà phụ thuộc vào các yếu tố khác như kinh độ và độ cao.
Nguyên nhân: Do sự phân bố lục địa và đại dương, địa hình, dòng biển...
Biểu hiện:Quy luật địa ô: Sự thay đổi của các thành phần tự nhiên từ biển vào sâu trong lục địa. Ví dụ: khí hậu lục địa khô hạn hơn khí hậu đại dương.
Quy luật đai cao: Sự thay đổi của các thành phần tự nhiên theo độ cao. Ví dụ: càng lên cao, nhiệt độ càng giảm, thực vật thay đổi theo từng đai cao.