Châu Phi có hình dạng và kích thước đặc biệt:

Hình dạng: Châu Phi có dạng hình khối rõ rệt, đường bờ biển ít bị chia cắt, rất ít vịnh biển, đảo, bán đảo.
Kích thước: Châu Phi có diện tích 30.3 triệu km², là lục địa lớn thứ ba thế giới (sau châu Á và châu Mỹ).
Hình dạng và kích thước của Châu Phi có ảnh hưởng đến khí hậu của lục địa này. Cụ thể:

Do hình dạng hình khối, các vùng nội địa của Châu Phi quanh năm chịu ảnh hưởng của khối khí lục địa khô, dễ bị sưởi nóng và hóa lạnh theo mùa. Điều này tạo điều kiện cho sự hình thành các trung tâm khí áp.
Với kích thước lớn, Châu Phi có khí hậu khô nóng bậc nhất thế giới, nhiệt độ trung bình năm trên 20 độ C, lượng mưa thấp. Các đới khí hậu phân bố gần như đối xứng nhau qua Xích đạo.
Địa hình của Châu Phi cũng góp phần làm cho lượng mưa trên châu lục này phân bố không đồng đều. Các bồn địa nằm giữa các vùng núi và sơn nguyên cao về mùa đông không khí bị hóa lạnh mạnh nên có nhiệt độ thấp hơn các vùng xung quanh. Về mùa hạ, không khí trong bồn địa lại bị sưởi nóng nên lại có nhiệt độ cao hơn.