Hồ Chí Minh: Người đặt nền móng cho Việt - Mỹ đương đại

Hơn 70 năm sau chuyến đi của Bùi Viện, các chuyển dịch địa - chính trị và sự trùng hợp lợi ích quốc gia của Việt Nam và Mỹ trước Chiến tranh thế giới 2 một lần nữa đưa hai dân tộc xích lại gần nhau. Lúc này Việt Minh và tổ chức vũ trang vừa mới thành lập là Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân (tiền thân của QĐND Việt Nam sau nay) rất cần vũ khí và huấn luyện  bài bản để đánh Nhật.

Về phía Mỹ, sau khi chính thức tuyên chiến với Nhật ngày 8/12/1941, mục tiêu tối cao của Mỹ là đánh bại Nhật trên khắp chiến trường châu Á – Thái Bình Dương, trong đó có Đông Dương. Do đó, Mỹ có nhu cầu tìm đồng minh, đối tác chống Nhật thông qua việc cung cấp vũ khí, huấn luyện, thu thập thông tin tình báo và cứu giúp phi công Mỹ gặp nạn. Chính sự song trùng lợi ích này đã đưa Việt Minh và OSS trở thành đồng minh, đối tác tiềm tàng.   

“Cơ hội” với chúng ta đã đến khi một máy bay Mỹ bị Nhật bắn rơi tại Cao Bằng tháng 3/1945 và viên phi công William Shaw được Việt Minh cứu sống. Hồ Chí Minh lúc này đang hết sức bận rộn chỉ đạo phong trào cách mạng trong nước, nhưng với sự nhạy cảm chính trị và tầm nhìn chiến lược, đã quyết định tự mình đem viên phi công sang Côn Minh trao trả trực tiếp cho Tướng Claire Chennault, Chỉ huy Phi đội “Cọp Bay” danh tiếng và là người có uy tín với quân đội Mỹ.

Tại sao Người lại đi đến quyết định như vậy? Trước hết, Hồ Chí Minh hiểu rõ “giá trị” của William Shaw trong việc tạo sự kết nối giữa Việt Minh với OSS, với nước Mỹ. Bằng việc trực tiếp đưa William Shaw sang Côn Minh, Hồ Chí Minh đã làm một công, đôi ba việc.

Thứ nhất, kết hợp sứ mạng nhân đạo với sứ mạng ngoại giao và thông qua cuộc gặp trực tiếp với lãnh đạo quân sự cao nhất của Mỹ tại khu vực là Chennault người muốn khuếch trương thanh thế của Việt Minh cả ở trong nước và trên quốc tế.

Thứ hai, đề nghị Mỹ trợ giúp Việt Minh về vũ khí, thông tin liên lạc, huấn luyện để “đổi” lại việc Việt Nam hợp tác với Mỹ đánh Nhật, mà trên thực tế thì điều này cũng phù hợp với lợi ích của Mỹ.

Thứ ba, đặt nền tảng cho việc đề nghị Mỹ công nhận và thiết lập quan hệ ngoại giao đầy đủ với Việt Nam sau này.

Từ kết quả chuyến đi trên, Mỹ đã lập Đội con nai (Deer Team) gồm một số sĩ quan OSS nhảy dù xuống Cao Bằng mùa hè năm 1945 và thực hiện một số trợ giúp về quân sự cho Việt Minh theo yêu cầu của Hồ Chủ tịch. Sự trợ giúp này kết thúc ngay sau khi Nhật đầu hàng Đồng minh ngày 15/8/1945 và OSS coi như “hoàn tất sứ mạng”.