Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa ở nước ta được thể hiện rõ nét qua các thành phần địa hình, sông ngòi như sau:

Địa hình

Xâm thực mạnh ở miền đồi núi: Do lượng mưa lớn, tập trung theo mùa và thời tiết thất thường, quá trình phong hóa, xói mòn, rửa trôi đất đá diễn ra mạnh mẽ ở miền đồi núi. Điều này dẫn đến hình thành các dạng địa hình xâm thực như:Các khe rãnh, sườn dốc bị cắt xẻ mạnh, nhiều nơi trơ sỏi đá.
Các dạng địa hình cacxtơ như hang động, suối cạn, thung khô.
Các dạng địa hình trũng, lũng sâu do sạt lở đất đá.
Bồi tụ nhanh ở đồng bằng hạ lưu sông: Do lượng phù sa lớn được vận chuyển từ miền đồi núi đổ ra đồng bằng, quá trình bồi tụ diễn ra nhanh chóng ở các đồng bằng hạ lưu sông. Điều này dẫn đến hình thành các dạng địa hình bồi tụ như:Các đồng bằng châu thổ rộng lớn.
Các cồn cát, bãi bồi ven biển.
Sông ngòi

Mạng lưới sông ngòi dày đặc, nhưng chủ yếu là sông nhỏ: Do địa hình đồi núi chiếm phần lớn diện tích lãnh thổ, nên mạng lưới sông ngòi ở nước ta rất dày đặc, với hơn 2360 sông dài trên 10 km. Tuy nhiên, chủ yếu là sông nhỏ, chiều dài trung bình khoảng 60 km.
Sông ngòi nhiều nước, giàu phù sa: Do nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, lượng mưa lớn, nên sông ngòi ở nước ta có lượng nước dồi dào, trung bình 839 tỉ m3/năm. Ngoài ra, sông ngòi còn mang theo một lượng phù sa lớn, khoảng 200 triệu tấn/năm.
Chế độ nước theo mùa: Mùa mưa trùng với mùa lũ, mùa khô trùng với mùa cạn. Điều này gây ra nhiều khó khăn cho đời sống và sản xuất của người dân.