.

Khi chiến tranh thế giới lần thứ II bùng nổ, tình hình cách mạng thế giới có sự chuyển biến nhanh chóng và phong trào đánh Pháp, đuổi Nhật của Nhân dân ta bước vào giai đoạn phát triển mới. Trước tình hình đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh triệu tập và chủ trì Hội nghị Trung ương lần thứ 8 của Đảng quyết định sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược của Đảng - khẳng định giải phóng dân tộc là nhiệm vụ hàng đầu của cách mạng Việt Nam trong lúc này. Để thực hiện mục tiêu trên, Hội nghị quyết định thành lập tổ chức Việt Nam độc lập đồng minh (gọi tắt là Mặt trận Việt Minh) nhằm tập hợp và đoàn kết rộng rãi các giai cấp, các dân tộc, tôn giáo, các giới… tham gia Mặt trận Việt Minh với tuyên ngôn: “Coi quyền lợi dân tộc cao hơn hết thảy, Việt Minh sẵn sàng giơ tay đón tiếp những cá nhân hay đoàn thể, không cứ theo chủ nghĩa đế quốc hay quốc gia, miễn thành thực muốn đánh đuổi Nhật, Pháp để dựng lên một nước Việt Nam tự do và độc lập”([1]). Mặt trận Việt Minh ra đời thay cho Mặt trận Dân tộc thống nhất phản đế Đông Dương và đặt ra nhiệm vụ giúp đỡ các dân tộc Lào và Campuchia thành lập tổ chức Mặt trận của mình. Mặt trận Việt Minh lấy lá cờ đỏ có ngôi sao vàng năm cánh làm huy hiệu, khẩu hiệu chính là: phản Pháp - kháng Nhật - liên Hoa - độc lập.

Về tổ chức, Mặt trận Việt Minh có một cơ chế riêng, khác hẳn với cơ chế tổ chức của Đảng Cộng sản Đông Dương, được thành lập từ làng, đường phố, nhà máy làm cơ sở đến trung ương. Ở xã có Ban Chấp hành Việt Minh do các đoàn thể Việt Minh ở làng hay xã cử ra; tổng, huyện (hay phủ, châu, quận), tỉnh, kỳ có Ban Chấp ủy Việt Minh cấp ấy; Việt Minh toàn quốc có Tổng bộ. Ngoài những đoàn thể cứu quốc có tính chất chính trị - cách mạng rõ rệt (như Hội Công nhân cứu quốc, Hội Nông dân cứu quốc, Hội Phụ nữ cứu quốc, Hội Thanh niên cứu quốc…) còn có những đoàn thể không có điều lệ, hoạt động công khai và bán công khai như Hội cứu tế thất nghiệp, Hội tương tế, Hội hiếu hỉ, nhóm học Quốc ngữ, nhóm đọc sách, xem báo... Từ đó từng bước tập hợp, đưa quần chúng tham gia vào các tổ chức cứu quốc.

Vai trò của Mặt trận Việt Minh đối với sự ra đời của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa năm 1945 được thể hiện rõ trong nội dung Chương trình hành động gồm 44 điểm của Mặt trận Việt Minh. Trong đó, một nội dung quan trọng được xác định là chuẩn bị cho việc thành lập chính quyền của Nhân dân sau khi cách mạng giành thắng lợi. Ngày 16-4-1945, Tổng bộ Việt Minh lập ra Ủy ban Dân tộc giải phóng (hình thức đầu tiên của chính phủ), tổ chức các lớp huấn luyện, tập dượt cho Nhân dân nắm chính quyền và sau khi giành độc lập sẽ thành lập Chính phủ nhân dân của nước Việt Nam mới. Chính phủ ấy do quốc dân bầu ra và thi hành các chính sách mang lại quyền lợi cho Nhân dân, làm cho đồng bào được tự do, hạnh phúc. Đây là nền tảng lý luận và thực tiễn để xây dựng Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân sau này.

Dưới ngọn cờ hiệu triệu của Mặt trận Việt Minh, tại các vùng căn cứ địa cách mạng, công cuộc chuẩn bị mọi mặt để tiến tới cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền được xúc tiến mạnh mẽ, gấp rút. Ngày 13-8-1945, phát xít Nhật đầu hàng vô điều kiện - cơ hội cứu nước ngàn năm có một đã tới. Tình thế vô cùng khẩn trương. Ngày 16-8-1945, Tổng bộ Việt Minh triệu tập Đại hội quốc dân họp tại Tân Trào gồm hơn 60 đại biểu của các đảng phái chính trị, đoàn thể nhân dân, các dân tộc, các tôn giáo trong cả nước đã thông qua Mệnh lệnh khởi nghĩa của Tổng bộ Việt Minh, 10 chính sách lớn của Việt Minh và cử ra Ủy ban dân tộc giải phóng Việt Nam do cụ Hồ Chí Minh làm Chủ tịch.

Hưởng ứng chủ trương của Đảng và lời hiệu triệu của Mặt trận Việt Minh, hơn 20 triệu Nhân dân ta từ Bắc đến Nam đã tiến hành cuộc Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám thành công. Ngày 2-9-1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa - Nhà nước dân chủ đầu tiên ở Đông Nam Á.

Sự ra đời của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa ngày 2-9-1945 là kết quả tất yếu của đường lối chiến lược về tập hợp và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do cho Tổ quốc thông qua vai trò, sứ mệnh lịch sử vinh quang của Mặt trận Việt Minh. Tại buổi lễ, Tổng bộ Việt Minh nhấn mạnh: “Giành được chính quyền là việc khó, giữ vững chính quyền lại càng khó khăn hơn. Việt Minh suốt mấy năm nay kiên quyết phấn đấu, chịu bao hy sinh, đau đớn mới có độc lập. Ngày nay, chính quyền đã được thành lập. Việt Minh không cho thế là đủ”. Việt Minh xác định: “Nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa còn gặp nhiều khó khăn, nguy hiểm. Bởi vậy, Tổng bộ Việt Minh quyết lãnh đạo đồng bào san phẳng mọi trở lực đặng giữ vững quyền độc lập đã giành được, không trông chờ vào người khác, một lòng ủng hộ Chính phủ, sẵn sàng đập tan kế hoạch xâm lược của thực dân Pháp”([2]).

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là một sự kiện vĩ đại trong lịch sử dân tộc, đánh dấu bước tiến nhảy vọt của cách mạng Việt Nam. Lần đầu tiên giai cấp công nhân và nhân dân lao động giành được chính quyền trong cả nước; nhà nước kiểu mới của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân ra đời. Trong đó, Mặt trận Việt Minh đã thực hiện xuất sắc 2 nhiệm vụ: vừa tập hợp, đoàn kết các giai cấp, tầng lớp trong xã hội đấu tranh giành thắng lợi của cách mạng; vừa từng bước chuẩn bị công việc của chính quyền, để khi giành được chính quyền thì lập nên một nhà nước kiểu mới của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.