VẺ ĐẸP CỦA BÀI THƠ "TIẾNG GÀ TRƯA"
"1. Khổ thơ đầu kể chuyện anh bộ đội trên đường hành quân, khi dừng chân trên một xóm nhỏ, nghe tiếng gà gáy nhảy ổ. Dòng thơ thứ tư Cục...cục tác cục ta với việc lập âm và dấu chấm lững đã mô phỏng sát với tiếng gà, làm cho truyện kể như được lồng vào một bức tranh nổi có tiếng gà vang vọng trong không gian. Tiếng gà trưa này của Xuân Quỳnh khác với tiếng gà Ò ó...o của Trần Đăng Khoa, nó có một cái gì lắng đọng làm người ta xao xuyến, bồi hồi:
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ
Lối dùng ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, lấy thính giác (nghe) thay cho thị giác (thấy) và việc lặp lại ba lần ở đầu dòng thơ động từ "nghe" có tác dụng đem lại ấn tượng như tiếng gà ngưng lại, làm xao động không gian và cũng làm xao động cả lòng người. Tiếng gà cũng làm kí ức ta quay lại với những kỉ niệm của tuổi thơ.
2. Khổ thơ thứ hai, cứ một câu là kể và tiếp sau là câu tả:
Tiếng gà trưa
Ở rơm hồng những trứng
Này con gà mải mơ
Khắp minh họa đồm trắng
Này con gà mái vàng
Lông óng như màu trắng
Những câu tả có kết cấu sóng đôi và lặp từ vựng đều mở đầu bằng từ này, là từ để chỉ và để lưu ý người nghe tưởng tượng:
- Này con gà mái mơ
- Này con gà mái vàng
Việc đảo khắp mình lên trước hoa đốm trắng làm cho bức tranh gà mái mơ trở nên đẹp lộng lẫy. Việc dùng so sánh tu từ Lông óng như màu trắng làm cho bức tranh gà mái vàng trở nên đẹp rực rỡ [...] Chính cái cảnh đpẹ có thật mà xuất hiện như do một phép lạ là tiếng gà trưa đã đưa anh chiến sĩ trở lại kỉ niệm về người bà tần tảo, suốt đời lo toan để cho cháu được vui sướng.
3. Tất cả sáu dòng thơ của khổ thơ dưới đây chỉ làm thành một câu đơn phát triển với những thành phần chính và phụ được tách biệt ra thành từng dòng riêng. Sáu dòng thơ đều gồm năm tiếng, những mỗi òng lại có một cách ngắt nhịp khác dòng kia:
Cứ hằng năm, /hằng năm
Bà lo / đàn gà toi
Mong trời / đừng sương muối
Để cuối năm / bán gà
Cháu được / quần áo mới
Do đó, nhịp điệu của các dòng thơ là một nhịp điệu chậm rãi của độc thoại, bên trong đầy chất suy tưởng. Và những dòng thơ cuối cùng của khổ thơ này xuất hiện thật bất ngờ, thật cảm động: Để cuối năm bán gà / Cháu được quần áo mới. Một chi tiết nhỏ bé, đơn giản là thế mà chứa đựng một tình yêu thương sâu sắc, vô bờ bến của bà.
4. Khổ thơ cuối cùng hay nhất, cảm động nhất, nó chứa đựng những tình cảm thiêng liêng, cao quý, sâu sắc và chân thành của tác gủa và cũng là anh chiến sĩ đang trên con đường hành quân:
Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu Tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi, cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác
Ổ trứng hồng tuổi thơ.
Không nén lại được tình cảm yêu quý và biết ơn đối với bà, anh chiến sĩ thốt lên tiếng gọi thật cảm động, làm cho lời nói độc thoại bên trong hiển hiện như lời đối thoại sống động. Việc lặp lại nhiều lần từ Vì ở đầu các dòng thơ góp phần biểu hiện ý chí chiến đấu mạnh mẽ vì Tổ quốc, vì nhân dân, trong đó bao gồm cả những người thân yêu trong gia đình mình, mà ở đây ghi đậm dấu ấn là người bà yêu quý với bao kỉ niệm êm đềm của tuổi thơ."
(Theo Vẻ đẹp ngôn ngữ văn học qua các bài đọc lớp 4,5, NXB Giác dục, 2002)
Câu 1. Đoạn trích trên viết về vấn đề gì? Theo em, mục đích của người viết đoạn trích trên là gì?
Câu 2. Em hãy liệt kê những câu văn mà tác giả sử dụng là bằng chứng chứng minh bài thơ đã sử dụng các biện pháp tu từ
Câu 3. Những từ ngữ, hình ảnh nào trong bài thơ "Tiếng gà trưa" đã được tác giả nhắc lại trong bài viết
Câu 4. Tìm và nêu tác dụng của thành phần biệt lập được sử dụng trong câu văn sau: "Lối dùng ẩn dụ chuyển đổi cảm giác, lấy thính giác (nghe) thay cho thị giác (thấy) và việc lặp lại ba lần ở đầu dòng thơ động từ "nghe" có tác dụng đem lại ấn tượng như tiếng gà ngưng lại, làm xao động không gian và cũng làm xao động cả lòng người."
Câu 5. bài thơ "Tiếng gà trưa" được tác giả phân tích theo thứ tự nào?
Câu 6. Vì sao văn bản Vẻ đẹp của bài thơ "Tiếng gà trưa" là văn bản nghị luận văn học?
Câu 7. Vì sao khổ thơ cuối cùng được tác giả Định Trọng Lạc coi là hay nhất, cảm động nhất?
Câu 8. Em học tập được điều gì về cách viết bài văn nghị luận văn học từ văn bản trên?